ВИДЕО | Џиновски бранови повисоки од 20 метри ги изненадуваат научниците: Откриен можен сигнал што им претходи

Огромни бранови што ненадејно се издигнуваат над околното море и достигнуваат височина поголема од 20 метри продолжуваат да претставуваат предизвик за научниците. Познати како бранови самотници, тие можат да ги загрозат бродовите и морските платформи, а ново истражување покажува дека моделите за прогнозирање на морските услови ги потценуваат екстремните појави.

Еден од најнеобичните случаи е забележан во ноември 2020 година, во близина на Уклулет, крај канадскиот остров Ванкувер. Истражувачка пловка измерила бран висок 17,6 метри, додека значајната височина на брановите во тој момент изнесувала приближно шест метри.

Токму овој однос го прави случајот исклучителен. Бранот не бил највисокиот некогаш измерен, но бил речиси трипати повисок од показателот што ја опишува состојбата на околното море. Истражувачите Јоханес Гемрих и Леа Сикон го издвоиле како веројатно најекстремен дотогаш забележан пример според релативната височина. Нивниот труд бил објавен во 2022 година во списанието „Scientific Reports“.

Проценката дека ваков настан би можел да се случи еднаш во приближно 1.300 години се однесува на неговата исклучителност во конкретните услови. Таа не значи дека сите бранови самотници се толку ретки.

Долго време овие појави биле познати главно преку сведоштва на морепловци. Важна пресвртница било мерењето на бранот кај платформата Драупнер во Северното Море, на 1 јануари 1995 година. Тој достигнал 25,6 метри и станал еден од најпознатите инструментално потврдени примери.

Вообичаено, бран самотник се определува како бран чија височина надминува двојно поголема вредност од значајната височина на брановите, показател за состојбата на морето. Затоа, пресудна е неговата големина во однос на околното бранување, а не само височината изразена во метри.

Дополнителен увид донесе истражување објавено на 2 февруари 2026 година во списанието „Ocean Science“, предводено од Лаура Азеведо од Универзитетот во Јужна Флорида. Споредбата на мерењата од пловки со два глобални моделски извора покажала дека екстремните бранови систематски се потценуваат.

Истражувачите забележале и можен предупредувачки образец. Во 61 од 81 анализиран случај, односно во околу 75 проценти, показателот за поврзаноста меѓу врвовите и доловите на брановите прво нагло опаѓал, а потоа повторно растел. Сепак, ова сè уште не е проверен оперативен систем што може сигурно да го предвиди следниот опасен бран.

Лабораториски експерименти објавени во 2024 година, пак, покажале дека брановите што се движат во повеќе насоки можат да станат до четирипати пострмни од вообичаената гранична стрмнина за споредливи дводимензионални бранови. Наодот се однесува на стрмнината, а не на тврдење дека секој таков бран може да биде четирипати повисок.

Подобрувањето на мерењата и моделите би можело да помогне во проценката на ризикот за поморскиот сообраќај и инфраструктурата на море. Засега, главниот предизвик останува научните показатели да се претворат во навремени и доволно сигурни предупредувања.