Британски „Телеграф“: Додека светот гледа кон војната во Иран, Ердоган брутално ја збриша опозицијата

Додека меѓународното внимание во изминатите месеци беше насочено кон војната во Иран и растечките безбедносни тензии на Блискиот Исток, турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган ја искористи приликата за дополнително зацврстување на власта и слабеење на политичката опозиција во земјата. Британскиот весник Телеграф оценува дека токму тој би можел да биде вистинскиот победник од овој блискоисточен конфликт.

Тензиите во Турција кулминираа кога специјалните полициски сили насилно упаднаа и го презедоа седиштето на главната опозициска партија, Републиканската народна партија (ЦХП), во Анкара. Полицијата ја проби влезната ограда, употреби солзавец и гумени куршуми и физички ги отстрани поддржувачите кои се обидуваа да го блокираат влезот во зградата. Во просториите на партијата во тој момент се наоѓаше нејзиниот претседател Озгур Озел, кој три дена претходно беше сменет од должноста со судска одлука. Новата судска пресуда дополнително ја потврди неговата смена и го суспендираше комплетното раководство на партијата, со што значително се ослабе главниот политички противник на претседателот Ердоган.

Геополитичката криза како политичка можност

Политичките аналитичари сметаат дека војната меѓу Израел и Иран создаде идеални околности за турскиот претседател. Додека меѓународната заедница беше окупирана со регионалниот конфликт, Анкара без поголеми надворешни притисоци го засили пресметувањето со домашната опозиција.

Гонул Тол, директорка на програмата за Турција при Институтот за Блиски Исток во Вашингтон, оценува дека актуелната меѓународна ситуација му овозможува на Ердоган речиси непречено да спроведува политики кои дополнително го стеснуваат демократскиот простор во земјата. Според нејзините зборови, геополитичките потреси – од руската инвазија врз Украина до слабеењето на американското влијание во светот – доведоа до тоа европските држави, членките на НАТО и регионалните партнери сè повеќе да зависат од соработката со Турција.

Елиминација на главните политички противници

Новиот бран на репресија уследи по апсењето на градоначалникот на Истанбул, Екрем Имамоглу, кој важи за најистакнат и најсилен политички противник на Ердоган. Неговото апсење во март 2025 година предизвика масовни протести ширум земјата.

Само девет дена по избувнувањето на војната со Иран, започна и судскиот процес против Имамоглу под обвинение за корупција и водење криминална организација. Критичарите тврдат дека станува збор за чисто политички мотивиран процес, чија цел е отстранување на најсилниот опозициски кандидат пред следните претседателски избори. Обвинението, кое опфаќа повеќе од 4.000 страници документација, би можело да резултира со затворска казна подолга од 2.000 години. Имамоглу ги отфрла сите обвиненија и тврди дека се работи за политички прогон.

Пад на поддршката поради економската криза

Иако Ердоган владее со Турција речиси четврт век и сè уште ужива поддршка кај дел од населението, сериозните економски проблеми почнаа да ја нагризуваат неговата политичка база. Од претседателските избори во 2023 година (каде Ердоган победи со многу тесна разлика), инфлацијата во просек се движи околу 50 проценти. Експертите сметаат дека токму падот на популарноста го објаснува интензивирањето на репресивните мерки против политичките противници.

Политичкиот аналитичар Јусуф Џан истакна дека власта во Анкара веќе го нема она ниво на јавна поддршка каква што уживаше пред десет или петнаесет години. Според неговата оценка, токму затоа режимот прибегнува кон авторитативни методи за да ја ослаби и маргинализира опозициската ЦХП.

Турција го засилува воениот и економскиот извоз

Истовремено, Турција ги користи промените во меѓународниот поредок за да го зголеми своето геополитичко значење. По војната со Иран, голем број држави почнаа да го преиспитуваат своето потпирање врз САД како главен безбедносен партнер.

Ирак: Во мај потпиша договор за купување на 20 турски системи за противвоздушна одбрана, што претставува голем пресврт за земја која со децении зависеше исклучиво од американската заштита на воздушниот простор.

Индонезија: Потпиша договор за купување на до 60 турски беспилотни борбени летала од типот „Bayraktar Kızılelma“, а испораките треба да започнат во 2028 година.

Португалија: Турција договори испорака на воени помошни бродови за Португалија, што претставува прв ваков извоз на воена опрема за земја која е членка на ЕУ и НАТО.

Денес Турција е единаесеттиот најголем извозник на оружје во светот, а нејзините беспилотни летала масовно се користат во бројни земји, вклучувајќи ги Украина и Либија.

Амбиции за глобална сила и демократија во заден план

Ердоган настојува да ја претвори Турција во клучен енергетски и транспортен јазол меѓу Европа, Азија и Блискиот Исток преку развој на нови коридори и експлоатација на стратешки суровини. По сменета на опозиционерот Озгур Озел, турскиот претседател порача дека целта на Анкара не е да остане само набљудувач на меѓународните процеси, туку да стане „играч кој ги менува правилата на играта“. За остварување на овие амбиции, експертите посочуваат дека му е потребно целосно отстранување на внатрешните политички пречки.

Како членка на НАТО со втора најголема војска во Алијансата, Турција успешно ја користи својата стратешка важност за да ги ублажи меѓународните критики за состојбата со човековите права и демократијата. Западните држави сè почесто замижуваат пред демократските стандарди во корист на воената соработка, но Гонул Тол предупредува дека тоа носи сериозни ризици: „Автократските режими пред сè размислуваат за сопствениот опстанок. Кога тој е загрозен, меѓународните сојузништва стануваат споредни, поради што таквите партнери можат да бидат многу нестабилни сојузници“.

Текстот Британски „Телеграф“: Додека светот гледа кон војната во Иран, Ердоган брутално ја збриша опозицијата е превземен од МАКФАКС.