Мистериозна маса длабоко под САД се движи кон Њујорк: Научниците открија и необичен „столб“ што се протега стотици километри во Земјата

Длабоко под североисточниот дел на Соединетите Американски Држави се наоѓа огромна маса необично жешка карпа која со години ги збунува геолозите. Позната како Северноапалачка аномалија (Northern Appalachian Anomaly – NAA), структурата е широка околу 400 километри и, според поновите истражувања, многу бавно се движи кон југозапад – во правец кон Њујорк.

Научниците од Универзитетот Јејл и Универзитетот во Минесота, користејќи сеизмички бранови од далечни земјотреси, успеале да создадат досега најдетален тродимензионален приказ на аномалијата и околниот Земјин плашт.

Токму тогаш откриле уште понеобична структура – тесен, речиси вертикален „столб“ од карпест материјал кој се протега стотици километри под површината.

Врелиот дел ги забавува сеизмичките бранови, додека низ новооткриениот столб тие патуваат невообичаено брзо. Тоа укажува дека „столбот“ најверојатно е составен од постуден и погуст материјал.

Врела маса широка околу 400 километри

Северноапалачката аномалија се наоѓа под регионот Нова Англија и се протега на длабочина од приближно 60 до 200 километри.

Во нејзиниот најизразен дел, таканаречените P-бранови патуваат околу четири проценти побавно од очекуваното, што научниците го поврзуваат со потопол или поинаку изменет материјал во горниот плашт.

Важно е да се нагласи дека не станува збор за огромна подземна празнина или езеро од течна магма, туку за цврста карпа со поинакви физички својства од околината.

Студија од 2025 година проценила дека аномалијата се движи кон југозапад со брзина од околу 19 километри на милион години.

Ако продолжи со истото темпо, за приближно 10 до 15 милиони години би можела да се најде под подрачјето на Њујорк.

Иако тоа звучи драматично, научниците нагласуваат дека станува збор за геолошки временски периоди и дека структурата не претставува непосредна опасност за населението.

„Снимка“ на Земјата слична на CT

За да погледнат стотици километри под површината, истражувачите користеле сеизмичка томографија – метод кој на одреден начин потсетува на медицинско CT-снимање.

Наместо рендгенски зраци, научниците ги анализираат брановите создадени од земјотреси.

Нивната брзина се менува зависно од температурата, густината и составот на материјалот низ кој минуваат, па преку огромен број мерења може да се реконструира што се наоѓа длабоко во Земјата.

За новото истражување биле комбинирани податоци од американската мрежа USArray, Канадската национална сеизмографска мрежа и повеќе постојани и привремени сеизмолошки станици низ Нова Англија.

Погуста мрежа на сензори овозможила да се забележат структури кои претходните истражувања не можеле прецизно да ги прикажат.

Под Конектикат откриен „столб“ до 660 километри длабочина

Најголемото изненадување било откривањето на тесна, речиси вертикална структура под Конектикат, веднаш до врелата аномалија.

Сеизмичките бранови низ неа се движат побрзо, што укажува дека материјалот е постуден и погуст.

Според моделите, структурата се протега низ горниот плашт и потенцијално може да достигнува длабочина од околу 660 километри.

Терминот „столб“ сепак не значи дека научниците откриле тунел или празнина. Станува збор за огромен волумен карпа со различни физички својства од околниот материјал.

Од каде потекнува?

Една од водечките теории е дека станува збор за дел од континенталната литосфера кој се одвоил и почнал да тоне под сопствената тежина.

Овој процес се нарекува деламинација на литосферата.

Ако дел од студената и густа литосфера навистина почнал да тоне, потопол и полесен материјал од подлабоките слоеви можел да се подигне за да го пополни просторот. Тоа би можело да помогне во објаснувањето на соседната жешка аномалија.

Друга можност е двете структури да се дел од огромен конвекциски систем: жежок материјал се крева нагоре, додека постуден и погуст материјал тоне надолу.

Сепак, истражувачите нагласуваат дека засега нема доказ дека двете структури навистина се директно поврзани.

Мистеријата можеби почнала пред 80 милиони години

Северноапалачката аномалија е особено необична затоа што се наоѓа далеку од активни граници на тектонски плочи и од современи вулкански региони.

Тој дел од Северна Америка околу 180 милиони години е далеку од активна граница на плочите.

Една теорија предложена во 2025 година вели дека процесот можеби започнал пред околу 80 милиони години, кога Канада и Гренланд почнале да се раздвојуваат и се отворило Лабрадорското Море.

Тоа можело да го дестабилизира долниот дел на тектонската плоча. Погустиот материјал почнал да тоне, додека полесната и потопла карпа се кревала нагоре.

Овој процес, познат како Рејли-Тејлорова нестабилност, може да создава исклучително бавни движења во плаштот кои траат десетици милиони години.

Според моделот, аномалијата можеби првично се формирала околу 1.770 километри од нејзината сегашна позиција и оттогаш постепено се движи под Северна Америка.

Можно објаснување и за висината на Апалачите

Научниците сметаат дека случувањата длабоко под површината можеби влијаеле и врз Апалачките Планини.

Иако овој планински систем е исклучително стар и со стотици милиони години е изложен на ерозија, одредени негови делови и понатаму се релативно високи.

Едно можно објаснување е дека отстранувањето на густ материјал од основата на континентот овозможило полесните карпи над него повторно да се издигнат.

На тој начин процесите што се одвиваат стотици километри под нашите нозе би можеле да имаат видливи последици и на површината.

Нема причина за страв

И покрај насловите дека „огромна маса се движи кон Њујорк“, научниците нагласуваат дека нема непосредна опасност.

Движењето се мери со само околу 19 километри на еден милион години, па евентуалното пристигнување под Њујорк би се случило дури по 10 до 15 милиони години.

Најважното значење на откритието е научно – покажува колку малку сè уште знаеме за сложените процеси длабоко во Земјината внатрешност.

Новото прашање за геолозите сега е дали загадочниот студен „столб“ под Конектикат е дел од литосферата што тоне или е дел од многу поголем конвекциски систем во Земјиниот плашт.

Конечен одговор засега нема.