Сè повеќе деца бараат емоционална поддршка од AI: Истражување укажува на поврзаност со поголем ризик од емоционални проблеми

Вештачката интелигенција сè почесто станува место каде што децата и тинејџерите бараат совет, утеха и поддршка за лични проблеми. Ново истражување, објавено во списанието „JAMA Pediatrics“, покажува дека ваквата употреба на ВИ четботови е поврзана со понеповолни показатели за емоционалното здравје кај младите.

Во студијата биле анализирани податоци од речиси 40.000 ученици од четврто до дванаесетто одделение во канадската покраина Онтарио.

Резултатите покажале дека повеќе од 21 отсто од учениците користеле вештачка интелигенција за таканаречени „афективни цели“ – односно за емоционална поддршка, разговор за лични проблеми или совети поврзани со односите со пријателите и семејството.

Речиси двојно поголема веројатност за сериозни симптоми на стрес

Најзагрижувачкиот наод е дека учениците кои користеле ВИ на ваков начин имале значително полоши резултати на тестовите поврзани со емоционалното здравје.

Кај нив била забележана речиси двојно поголема веројатност да имаат клинички значајни симптоми на стрес во споредба со младите кои не користеле четботови за емоционална поддршка.

Сепак, истражувачите нагласуваат една важна разлика: студијата покажува поврзаност, а не причинско-последична врска.

Тоа значи дека не може да се заклучи дека ВИ директно ги предизвикува емоционалните проблеми. Можно е, на пример, младите кои веќе се чувствуваат осамено, вознемирено или немаат доволно поддршка полесно да се свртуваат кон четботови.

Осаменоста и чувството дека „не им се важни на другите“ се почести

Истражувањето покажало и дека младите кои бараат емоционална поддршка од ВИ почесто се чувствуваат осамено и имаат чувство дека не им се важни на луѓето околу нив.

Сепак, поврзаноста меѓу користењето ВИ за емоционални потреби и полошите психолошки показатели останала статистички значајна и откако истражувачите ги земале предвид овие фактори.

Токму затоа авторите сметаат дека темата заслужува дополнително внимание и подолгорочни истражувања.

Експертите предупредуваат дека четботот не може да замени човек

Д-р Консуело Каганде, раководителка на детската и адолесцентната психијатрија во болниците Закер Хилсајд и Коен медицински центар во Њујорк, која не учествувала во студијата, ја оценила сериозноста на проблемот со „10 од 10“.

Според неа, особено загрижува тоа што дел од младите почнуваат да ги заменуваат традиционалните извори на поддршка – семејството, пријателите, наставниците, советниците и стручните лица – со алгоритми.

Како еден од главните ризици таа го посочува недостигот од човечки стручен надзор и можноста четботот да не препознае соодветно ситуација во која детето се наоѓа во сериозна емоционална или психолошка криза.

Зошто младите можеби полесно се отвораат пред ВИ?

Една од можните причини е стравот од осуда.

За дел од децата и тинејџерите може да биде полесно да напишат нешто на четбот отколку да разговараат лице в лице со родител, наставник, психолог или пријател.

ВИ не покажува шок, не се смее, не шири гласини и е достапна во секое време – карактеристики што можат да создадат чувство на безбедност и анонимност.

Но токму тоа чувство може да биде и измамливо.

Четботот не ја познава целосната животна ситуација на детето, не може реално да ја процени неговата состојба како обучен професионалец и може да даде неточен, несоодветен или премногу поедноставен совет.

Родителите можеби воопшто не знаат дека детето бара помош од четбот

Дополнителен проблем е што ваквите разговори можат да останат целосно скриени.

Детето може секојдневно да разговара со ВИ за анксиозност, осаменост, конфликти дома, проблеми во училиште или други лични теми, а родителите да немаат претстава дека тоа се случува.

Затоа експертите препорачуваат фокусот да не биде само на забрани, туку и на отворен разговор и дигитална писменост.

Децата треба да знаат дека одговорот од ВИ не е исто што и совет од психолог, психијатар или лекар и дека четботот може да погреши.

ВИ може да биде дополнителна алатка, но не и замена за стручна помош

Истражувањето не сугерира дека секој разговор со ВИ е штетен.

Четботовите можат да помогнат при барање општи информации, организирање мисли или подготовка на прашања што детето подоцна ќе ги постави на возрасен или стручно лице.

Проблемот се јавува кога ВИ станува главен или единствен извор на емоционална поддршка, особено кај млад човек кој веќе има сериозни тешкотии.

Доколку дете користи ВИ за разговори поврзани со менталното здравје, експертите советуваат за тоа да знае родител или здравствен работник, особено ако станува збор за постојана анксиозност, депресивно расположение, изолација или други изразени симптоми.

Првиот избор и понатаму треба да биде човек

При посериозни емоционални или психички тешкотии, првиот чекор треба да биде разговор со доверлив возрасен – родител, лекар, психолог, наставник или училиштен советник.

ВИ може да биде корисна технологија, но нема емпатија во човечка смисла, нема целосна клиничка проценка и не може да ја преземе одговорноста што ја има обучен професионалец.

Токму затоа главната порака од истражувањето не е дека младите треба целосно да престанат да користат ВИ, туку дека возрасните мора да обрнат внимание зошто детето бара емоционална поддршка од четбот и дали зад тоа стои потреба што во реалниот живот останала незадоволена.