Зошто железото не се задржува во организмот? Експерт открива што најчесто стои зад проблемот

Недостатокот на железо е еден од најчестите нутритивни проблеми во светот, а особено често се јавува кај жени во репродуктивен период и кај деца. Многу луѓе се соочуваат со исто искуство – вредностите на железото привремено се подобруваат, но по кратко време повторно паѓаат, што укажува дека причината не секогаш е само во исхраната.

Проф. д-р Светлана Станишиќ, професор по исхрана и физичка хемија, објаснува дека анемијата не мора секогаш да биде последица исклучиво на недостаток на железо. Според неа, ниските вредности можат да бидат поврзани и со хронични заболувања, генетски нарушувања, автоимуни процеси, хемолиза или оштетување на коскената срцевина.

Во најголем број случаи, сепак, проблемот со железото се сведува на три главни механизми. Првиот е недоволен внес преку исхраната, што најчесто се јавува кај лица кои практикуваат рестриктивни диети, имаат нередовна исхрана или внесуваат премалку протеини. Во такви ситуации организмот едноставно не добива доволно железо за да ги надополни своите потреби.

Втората причина е намалена апсорпција во дигестивниот систем. Хроничните гастроинтестинални проблеми можат значително да ја намалат способноста на организмот да го искористи железото од храната или суплементите. Меѓу најчестите причини се хроничен гастритис, воспалителни болести на цревата и оштетување на слузокожата на желудникот и цревата.

Третиот механизам е зголемена потреба или губиток на железо. Телото има поголема потреба од овој минерал во период на раст кај децата, за време на бременост и доење, но и при хронични или скриени крварења. Особено значаен е скриениот губиток на крв од дигестивниот тракт, кој може долго време да остане незабележан, а постепено да ги исцрпи резервите на железо во организмот.

Експертите нагласуваат дека при проверка на железото не е доволно да се анализира само железо во крвта или хемоглобин. Еден од најважните параметри е феритинот, протеин кој го складира железото во организмот и дава најдобар увид во тоа колкави резерви има телото.

„Концентрацијата на феритин во крвта дава најдобар увид во вкупните резерви на железо. Сепак, треба внимателно да се толкува бидејќи при воспаленија може лажно да изгледа повисок“, објаснува проф. Станишиќ.

Апсорпцијата на железото зависи и од неговата хемиска форма. Хем железото, кое се наоѓа во месото и рибата, организмот го апсорбира најлесно. Не-хем железото, кое го има во растителните намирници, јајцата и житарките, се апсорбира послабо.

Интересно е што организмот има сопствен адаптивен механизам. Кога резервите на железо се ниски, телото може да апсорбира околу 20 до 30 проценти од внесеното железо, додека кај лица со нормални резерви апсорпцијата обично изнесува само 5 до 10 проценти. Овој механизам постои и како заштита, бидејќи железото е потребно не само на човекот, туку и на многу бактерии.

При земање суплементи со железо треба да се внимава и на интеракции со одредени лекови. Железото најчесто се препорачува да се зема најмалку два часа одвоено од некои антибиотици, како тетрациклини, ципрофлоксацин и левофлоксацин, бидејќи може да ја намали нивната апсорпција.

Посебно внимание е потребно и кај лицата кои земаат терапија за штитна жлезда, особено левотироксин, бидејќи железото може значително да ја намали ефикасноста на терапијата. Слична претпазливост важи и за лекови против желудочна киселина, како антациди и инхибитори на протонска пумпа, кои можат да ја намалат апсорпцијата на железото.

Железото може да влијае и врз дејството на лекови за остеопороза, како бисфосфонати, како и на некои лекови за Паркинсонова болест, меѓу кои леводопа. Поради тоа лекарите често советуваат суплементите со железо да се земаат на празен желудник или со витамин Ц, бидејќи така апсорпцијата е значително подобра.

Железото од растителна храна подобро се искористува ако се комбинира со намирници богати со витамин Ц, како лимон, пиперка или портокал, но и со ферментирана храна и протеини. Од друга страна, кафето, чајот и големите количини калциум можат да ја намалат апсорпцијата ако се консумираат веднаш по оброкот.

Затоа, доколку железото постојано паѓа и покрај исхрана или суплементација, експертите советуваат да не се третира само последицата, туку да се бара основната причина. Проверка на феритин, хемоглобин, воспалителни параметри и состојбата на дигестивниот систем може да биде клучна за правилна дијагноза и трајно решавање на проблемот.