Зошто со текот на времето го засакуваме горчливото кафе? Научниците открија необична врска меѓу цревата и мозокот

Дали се сеќавате на првата шолја црно кафе што сте ја испиле? За многумина, неговиот горчлив вкус првично е непријатен, но со текот на времето истото кафе станува омилен утрински ритуал. Научниците од Универзитетот во Калифорнија, Сан Франциско, открија мозочен механизам кој може да помогне да се објасни зошто нашите вкусови се менуваат и како учиме да уживаме во нешто што на почетокот не ни се допаѓало.

Истражувањето, објавено на 4 ноември во научното списание „Nature“, а дополнително претставено на 9 ноември, открива дека односот меѓу храната и мозокот е многу посложен отколку што претходно се претпоставувало.

Научниците утврдиле дека во мозокот постои посебен систем за учење, кој реагира на информациите што пристигнуваат од дигестивниот систем.

Овој механизам може да влијае врз тоа кои вкусови постепено почнуваме да ги претпочитаме.

Зошто некои вкусови првично ни се непријатни?

Човековиот вкус е резултат на сложена комбинација од биолошки механизми, искуство и навики.

Слаткиот вкус најчесто се доживува како пријатен, додека изразената горчина може да предизвика одбивност.

Едно од објаснувањата е дека чувствителноста на горчливи материи е поврзана со еволутивни механизми кои му помагале на организмот да препознава потенцијално штетни супстанции.

Но, секојдневното искуство покажува дека првичната реакција не е секогаш трајна.

Многу луѓе со текот на времето почнуваат да уживаат во црно кафе, темно чоколадо, маслинки и други производи со изразен вкус.

Прашањето што ги заинтересирало истражувачите било како мозокот учи да ги поврзува одредените вкусови со позитивните ефекти што следуваат по нивното консумирање.

Дигестивниот систем му испраќа информации на мозокот

Научниците откриле дека покрај брзите реакции што ги предизвикува вкусот, постои и побавен систем што се активира кога храната ќе стигне до дигестивниот тракт.

Кога во желудникот и цревата пристигнуваат хранливи материи, организмот испраќа сигнали до мозокот.

Овие информации можат да предизвикаат ослободување допамин, хемиски преносник кој учествува во процесите на мотивација, наградување и учење.

За разлика од брзите реакции што се случуваат веднаш по гледањето или вкусувањето нешто пријатно, новоистражуваниот допамински сигнал се развива постепено и може да трае неколку минути.

Според научниците, токму овој побавен механизам му помага на мозокот да запомни дека одреден вкус бил проследен со корисен ефект врз организмот.

Експериментите открија изненадувачко однесување

За да го испитаат механизмот, истражувачите спровеле експерименти врз лабораториски глувци.

На животните им биле внесувани хранливи материи директно во желудникот, додека научниците ја следеле активноста на допаминот во различни мозочни региони.

На овој начин можеле да го одвојат влијанието на хранливите материи од самото чувство на вкус во устата.

Резултатите покажале продолжена допаминска активност во дел од мозокот наречен базолатерална амигдала, кој учествува во емоционалното учење и создавањето асоцијации.

Потоа научниците направиле уште еден експеримент.

Кога ја прекинале активноста на новооткриениот механизам, животните и понатаму јаделе нормално, но потешко учеле да поврзат непознат вкус со внесувањето калории.

Во обратниот експеримент, вештачкото активирање на истиот систем довело до тоа животните да развијат наклонетост кон вкус кој сам по себе не носел хранлива награда.

Тоа било важен показател дека механизмот навистина учествува во формирањето на преференциите кон храната.

Најголемото изненадување било во левата страна на мозокот

При анализата на резултатите, истражувачите забележале уште една необична појава.

Допаминскиот одговор бил значително поизразен во левата страна на одреден мозочен регион отколку во десната.

Ова ги изненадило научниците, бидејќи многу биолошки механизми поврзани со внесувањето храна функционираат релативно симетрично.

За да проверат дали нешто слично се случува и кај луѓето, тие анализирале податоци од две претходни истражувања.

Во првото биле опфатени 13 мажи, а во второто 38 возрасни испитаници.

Снимањата на мозочната активност покажале промени во истиот регион по внесувањето хранливи материи, со поизразен одговор на левата страна.

Сепак, човечките истражувања биле релативно мали, па ќе бидат потребни дополнителни испитувања.

Што има заедничко сето ова со кафето?

Кафето е интересен пример за тоа како човековиот вкус може да се менува.

Горчината што првично ни пречи постепено може да стане дел од пријатно искуство.

Според професорот Закари Најт, еден од авторите на истражувањето, мозокот може да научи да го поврзува вкусот на кафето со стимулативните ефекти на кофеинот.

Со повторувањето на искуството, самиот вкус може да почне да се доживува попозитивно.

Важно е, сепак, да се нагласи дека научниците во новите експерименти главно ги испитувале ефектите на хранливи материи како шеќери и масти, а не директно навикнувањето на горчливото кафе.

Затоа кафето претставува можно објаснување и секојдневен пример за овој вид учење, а не посебно докажан резултат од експериментите.

Можеме ли свесно да го промениме она што сакаме да го јадеме?

Новото откритие отвора интересна можност за идните истражувања.

Ако научниците подобро разберат како мозокот создава позитивни асоцијации со различни вкусови, можеби ќе можат да објаснат зошто некои луѓе потешко ги менуваат своите прехранбени навики.

Тоа би можело да биде важно и за истражувањата поврзани со контролата на апетитот и изборот на храна.

Но, засега не постои практичен метод со кој луѓето би можеле намерно да го активираат откриениот мозочен механизам за да почнат да сакаат одредена храна.

Исто така, резултатите не значат дека консумирањето кафе задолжително ги подобрува функциите на мозокот или дека горчливите намирници имаат посебни здравствени предности.

Нашите вкусови не се толку непроменливи колку што мислиме

Истражувањето покажува дека она што го доживуваме како вкусна храна не зависи исклучиво од рецепторите на јазикот.

Важна улога имаат и информациите што мозокот ги добива откако храната ќе биде внесена во организмот.

Со други зборови, нашите преференции се обликуваат не само во моментот кога нешто ќе вкусиме, туку и во периодот што следува потоа.

И затоа не е необично храната или пијалакот што некогаш не сме можеле да ги поднесеме, по неколку години да станат наши омилени.

Следниот пат кога ќе испиете шолја црно кафе, сетете се дека зад неговиот вкус можеби се крие многу посложена комуникација меѓу цревата и мозокот отколку што изгледа на прв поглед.