Колку минути навистина треба да бидеме на сонце? Експертите предупредуваат дека повеќето луѓе претеруваат

Подолгото сончање не значи и поголема корист за организмот. Напротив, со секоја дополнителна минута изложеност се зголемува количината на ултравиолетово зрачење што ја прима кожата, а со тоа расте и ризикот од изгореници, предвремено стареење и оштетување на кожата.

Експертите нагласуваат дека сончевата светлина е важна за организмот, меѓу другото и поради создавањето витамин Д, но не постои едно правило за тоа колку минути дневно треба да поминеме на сонце.

За некои луѓе можат да бидат доволни само неколку минути, додека на други им е потребно подолго изложување.

Сè зависи од типот и бојата на кожата, местото на живеење, годишното време, периодот од денот и моменталниот УВ индекс.

Сончевата светлина не делува исто кај сите

Една од причините поради кои не може да се даде универзална препорака е фактот што различните луѓе реагираат различно на сончевото зрачење.

Луѓето со посветла кожа обично можат да создадат витамин Д за пократко време, но истовремено нивната кожа многу побрзо може да изгори.

Кај луѓето со потемна кожа вообичаено е потребна поголема количина УВБ зрачење за создавање иста количина витамин Д, додека нивната кожа може подолго да биде изложена пред да се појават видливи оштетувања.

Токму затоа периодот што е прифатлив за една личност не мора да биде безбеден или доволен за друга.

Не станува збор само за витамин Д

Умереното изложување на сончева светлина овозможува создавање витамин Д, кој има важна улога во здравјето на коските и нормалната работа на мускулите.

Недостаток на витамин Д почесто се забележува кај луѓе кои ретко престојуваат на отворено, кај лица со потемна кожа и кај оние кои живеат во подрачја со помалку сончева светлина.

Но дневната светлина има значење и за биолошкиот ритам на организмот.

Утринската светлина му помага на мозокот да го препознае почетокот на денот, а редовната изложеност на дневна светлина учествува во регулирањето на сонот и циркадијалниот ритам. Изложеноста на дневна светлина се поврзува и со расположението.

Ребека Мејсон, професорка по физиологија на Универзитетот во Сиднеј, објаснува дека соодветното ниво на витамин Д му помага на организмот во регулирањето на воспалителните процеси, одговорот на патогените и нормалното функционирање на имунолошкиот систем.

Сончевата светлина може да има влијание и врз крвниот притисок. Кога УВА-зраците ќе стигнат до кожата, можат да поттикнат ослободување азотен оксид, кој придонесува за ширење на крвните садови.

Советот е: „Малку, но почесто“

Кога станува збор за витамин Д, Мејсон препорачува пристап кој може да се опише како „малку и често“.

Целта не е човек да помине што е можно подолго време на сонце во еден ден, туку да има пократки и поредовни периоди на изложување кога УВБ-зрачењето е доволно силно.

Кај лицата со светла кожа тоа во одредени услови може да значи само неколку минути изложување на поголема површина од кожата во повеќето денови од неделата.

Кај лицата со потемна кожа потребното време може да биде значително подолго.

Но во сите случаи мора да се земе предвид и УВ индексот. Кога ултравиолетовото зрачење е многу силно, оштетувањето на кожата може да настане многу побрзо.

Мејсон за Би-Би-Си го сумира советот вака:

„Подобро е поголема површина од кожата да биде изложена пократко и почесто, отколку подолго и поретко.“

Сепак, ова не треба да се сфати како точно определено правило во минути што важи за секого.

Кој треба да биде особено внимателен?

Посебна претпазливост се препорачува кај луѓето со многу светла кожа, лицата со голем број бемки, како и кај оние кои имаат лична или семејна историја на меланом.

Внимателни треба да бидат и луѓето кои користат лекови што влијаат врз имунолошкиот систем или ја зголемуваат чувствителноста на кожата на сонце.

Кај овие групи не е добро да се следат општи совети од типот „толку и толку минути се доволни“, бидејќи индивидуалниот ризик може значително да се разликува.

Препланетиот тен не е знак дека кожата е поздрава

Во минатото потемнетата кожа често се доживувала како знак на здравје и виталност, но денес дерматолозите на препланувањето гледаат поинаку.

Потемнувањето на кожата е реакција на УВ зрачењето, а не доказ дека кожата добила нешто корисно.

УВБ-зраците се важни за создавање витамин Д, но истовремено се и главна причина за изгорениците од сонце и значаен фактор на ризик за рак на кожата.

УВА-зраците, пак, продираат подлабоко во кожата и придонесуваат за нејзино предвремено стареење, а исто така се поврзуваат со оштетувања што можат да придонесат за развој на рак на кожа.

Поради тоа, потемнувањето на кожата по изложување на сонце не треба да се смета за здравствена придобивка.

Повеќе сонце не значи и повеќе витамин Д

Еден од најважните заклучоци е дека продолженото изложување не носи пропорционално поголемо создавање витамин Д.

Организмот нема бесконечно да произведува сè повеќе витамин Д само затоа што некој останал подолго време на сонце.

Од друга страна, ризикот од изгореници, пигментациски промени, стареење на кожата и други оштетувања продолжува да расте со изложеноста.

Затоа обидот во еден ден да се „фати што повеќе сонце“ не е добра стратегија.

Како да се заштитиме кога УВ индексот е висок?

Кога сонцето е силно, се препорачува престој во сенка, носење соодветна облека, капа или шешир и очила за сонце.

На непокриените делови од телото треба да се нанесува средство за заштита од сонце со соодветен заштитен фактор.

Особено треба да се избегнува долготрајно директно изложување во периодот околу пладне, кога УВ зрачењето најчесто е најсилно.

Заштитата од сонце не значи дека треба целосно да се избегнува престојот на отворено. Целта е да се намали непотребната и претерана изложеност на УВ зрачење.

Не треба да се претерува ниту со витамин Д во форма на додатоци

Ако постои сомневање за недостаток на витамин Д, решението не е неконтролирано сончање, но ниту самостојно земање многу високи дози витамин Д.

Прекумерното внесување витамин Д преку суплементи може да предизвика покачување на нивото на калциум во крвта. Во потешки случаи тоа може да влијае врз бубрезите и срцето.

Затоа, доколку постои сомневање за недостаток, најдобро е нивото на витамин Д да се провери и евентуалната терапија да се договори со лекар.

Колку сонце е доволно?

Најточниот одговор е дека не постои една бројка што важи за сите.

Кај одредени луѓе, во соодветни услови, за создавање витамин Д можат да бидат доволни само неколку минути. Кај други ќе биде потребно повеќе време.

Клучни се типот на кожата, УВ индексот, годишното време, географската положба и периодот од денот.

Затоа принципот „малку и почесто“ се смета за поразумен од долго и интензивно сончање во еден ден.

Сончевата светлина му е потребна на организмот, но целта не треба да биде што потемен тен. Поважно е времето на отворено да се користи така што ќе се добијат придобивките од дневната светлина, а истовремено ќе се избегне непотребното оштетување од УВ зрачењето.