Научно откритие по ерупцијата на Тонга: Вулканот активирал природен механизам кој сам го уништува метанот

Кога подморскиот вулкан Хунга Тонга-Хунга Хаапаи еруптираше во Јужниот Пацифик во јануари 2022 година, тој исфрли облак од пепел, пареа и гас на речиси 65 километри висина во атмосферата, изведувајќи една од најсилните вулкански ерупции во модерната историја. Сепак, ново научно истражување објавено во списанието Нејчер Комјуникејшнс покажува дека овој настан можеби откри нов начин за борба против метанот, моќен стакленички гас, бидејќи се чини дека вулканот почнал сам да го чисти дел од загадувањето што го предизвикал, пренесува Си-Ен-Ен.

Неочекуван хемиски процес во стратосферата

Ерупцијата ослободи енергија стотици пати посилна од нуклеарната бомба фрлена врз Хирошима, предизвикувајќи цунами и звучен удар што двапати ја обиколи планетата. Но, она што ги изненади научниците се случи потоа. Анализирајќи напредни сателитски податоци, тие забележаа специфичен хемиски процес кој активно го уништуваше метанот.

Физичарот Маартен ван Херпен, автор на студијата во холандската консултантска компанија Акација Импакт Иновација, изјави дека таму откриле огромен облак од формалдехид, на кој инаку не му е местото таму. Тој објаснува дека формалдехидот често се појавува како нуспроизвод при разградувањето на метанот во атмосферата.

Природен феномен сличен на оној над Атлантикот

Истражувачите веруваат дека биле сведоци на процес кој претходно беше идентификуван единствено над Атлантскиот Океан. Таму, кога пустинскиот песок од Сахара ќе се измеша со солениот морски аеросол, се создаваат ситни честички на база на железо. Сончевата светлина што паѓа врз нив ослободува атоми на хлор, кои потоа реагираат со метанот и помагаат во негово разградување.

Нешто слично се случило и по ерупцијата на Хунга Тонга:

Солена пареа и пепел: Ерупцијата во стратосферата исфрли огромни количини солена водена пареа, доволна да наполни околу 58000 олимписки базени, заедно со вулкански пепел.

Создавање хлор: Научниците веруваат дека сончевата светлина, во контакт со оваа специфична смеса, создала хлор кој започнал да го разградува метанот ослободен за време на ерупцијата.

Постојано уништување: Облакот од формалдехид бил следен десет дена. Бидејќи формалдехидот опстојува само неколку часа, ова потврдува дека облакот непрекинато го уништуваше метанот подолго од една недела.

Истражувачите проценуваат дека ерупцијата произвела околу 330000 тони метан, од кои околу 900 тони дневно биле уништувани преку овој природен механизам. Метју Џонсон, коавтор на студијата и професор по хемија на Универзитетот во Копенхаген, изјави дека е целосно изненадувачки што истиот процес од Атлантикот сега се одиграл во вулкански облак високо во стратосферата.

Клучна алатка во борбата против глобалното затоплување?

Ова откритие се смета за извонредно важно бидејќи метанот, во период од 20 години, е околу 80 пати поефикасен во задржувањето на топлината од јаглеродниот диоксид и моментално е одговорен за околу една третина од глобалното затоплување. За разлика од јаглеродниот диоксид кој останува во атмосферата со векови, метанот е релативно краткотраен, па неговото брзо намалување би имало итен и значаен ефект врз забавувањето на климатските промени.

Теоретски, овој феномен би можел да се искористи за геоинженеринг, односно вештачко инјектирање на честички на база на железо во атмосферата над океаните за да се имитира вулканскиот процес и со тоа масовно да се отстранува метанот.

Научна претпазливост: Ризици и нејаснотии

И покрај ентузијазмот, независните експерти повикуваат на сериозен претпазливост. Пит Едвардс, атмосферски хемичар од Универзитетот во Јорк, кој не учествуваше во студијата, посочува дека наодите се занимливи, но многу тешки за дефинитивна потврда само преку набљудување на формалдехидот. Тој предупредува дека евентуална примена на оваа стратегија во тропосферата, понискиот слој на атмосферата, би имала тешко предвидливи последици со можен негативен ефект врз климата, загадувањето на воздухот и здравјето на екосистемите.

Со овој став се согласува и Емили Дауд, климатолог од Универзитетот во Лидс, која нагласува дека предложениот хемиски механизам допрва мора темелно да се провери преку напредни атмосферски модели. Самите автори на студијата заклучуваат дека индустријата би можела да го реплицира овој природен феномен исклучиво доколку се докаже дека е стопроцентно безбеден и ефикасен, а нивната сателитска метода нуди пат за откривање како човештвото може да го забави глобалното затоплување.