Познат физичар уште во 1960-тите го одреди „судниот ден“: Датумот е 13 ноември 2026 година, но денес знаеме зошто прогнозата нема да се оствари

Пред повеќе од шест децении, австрискиот физичар Хајнц фон Ферстер направил математичка пресметка која довела до исклучително драматичен заклучок – доколку светското население продолжи да расте со тогашното темпо, човештвото би се приближило до своевидна демографска „точка на бесконечност“.

Датумот што го навел бил петок, 13 ноември 2026 година.

Токму затоа неговата одамна надмината прогноза повторно привлекува внимание – до датумот што Фон Ферстер го означил како „суден ден“ остануваат само 84 дена.

Сепак, нема причина за паника. Денес е јасно дека основната претпоставка врз која била направена пресметката повеќе не важи, бидејќи растот на светското население значително забави.

Како дошол до 13 ноември 2026 година?

Фон Ферстер анализирал 24 проценки за бројот на жители на Земјата во период што опфаќал неколку илјади години.

При анализата забележал дека времето потребно за двојно зголемување на човечката популација постепено се скратувало.

Ако таквиот тренд би продолжил непроменето, математички следувало дека удвојувањето на населението ќе се случува сè побрзо, сè додека интервалот меѓу две удвојувања практично не се приближи до нула.

Токму врз таа математичка екстраполација била изградена неговата позната прогноза.

Во трудот со впечатлив наслов „Судниот ден: петок, 13 ноември 2026“, Фон Ферстер пресметал дека на тој датум човечката популација математички би се приближила кон бесконечност доколку продолжи да расте со истата динамика како во претходните два милениума.

„На овој датум човечката популација ќе се приближи кон бесконечност доколку продолжи да расте со брзината со која растела во последните две илјади години“, напишал тој.

Неговата формула довела и до една од најпознатите и најмрачните реченици од трудот.

„Нашата праправнука нема да умре од глад – ќе биде згмечена до смрт“, напишал Фон Ферстер, алудирајќи на екстремно пренаселената планета што би произлегла од непрекинато забрзување на растот.

Но и самиот научник се надевал дека пред тоа човештвото ќе го промени трендот и дека неговото математичко сценарио нема буквално да се оствари.

Што всушност значела неговата прогноза?

Фон Ферстер не предвидувал дека на 13 ноември 2026 година Земјата физички ќе исчезне или дека ќе се случи некаква природна катастрофа.

Неговата пресметка била математичка последица од претпоставката дека забрзаниот раст на светското население ќе продолжи бесконечно според истиот образец.

Со други зборови, „судниот ден“ претставувал точка во математичкиот модел во која формулата за раст престанувала реално да има смисла.

Токму тука е и главниот проблем на прогнозата – демографските трендови не продолжиле по патеката што ја претпоставувал моделот.

Растот на населението значително забави

Повеќе од 60 години подоцна, податоците покажуваат сосема поинаква слика.

Во текот на 1960-тите години светското население растело толку брзо што, според наведениот тренд, за негово удвојување биле потребни приближно 32 години.

Денес динамиката е значително побавна и за потенцијално удвојување би биле потребни околу 83 години.

Тоа е огромна промена во однос на демографските услови врз кои Фон Ферстер ја засновал својата математичка формула.

На Земјата денес живеат околу 8,2 милијарди луѓе, но популацијата веќе не расте со стапката што би можела да доведе до неговото сценарио.

Што предвидуваат современите демографски проекции?

Според актуелните проекции на Обединетите нации, светското население треба да продолжи да расте уште неколку децении, но со сè побавно темпо.

Се очекува врвот да биде достигнат во текот на 2080-тите години.

Тогаш светската популација би можела да достигне околу 10,3 милијарди жители.

По достигнувањето на тој максимум, се очекува постепено намалување на бројот на жители на планетата.

До крајот на векот, според ваквите проекции, светската популација би можела да биде за околу 700 милиони луѓе помала од нејзиниот претходно достигнат врв.

Тоа е практично спротивна слика од онаа што ја давала математичката екстраполација на Фон Ферстер од 1960-тите.

Зошто прогнозата била погрешна?

Главниот проблем бил во претпоставката дека трендот на забрзан раст ќе продолжи непроменет.

Но демографските процеси се под влијание на огромен број фактори – економскиот развој, урбанизацијата, образованието, пристапот до контрацепција, возраста на која луѓето формираат семејство, бројот на деца по жена и промените во животниот стил.

Во голем број земји стапката на наталитет во меѓувреме драматично се намали.

Така, наместо постојано забрзување, светот влезе во период на забавување на растот на населението.

13 ноември нема да биде „крај на светот“

И покрај драматичниот наслов на трудот, нема научна основа да се очекува дека на 13 ноември 2026 година ќе се случи некаков „крај на светот“.

Датумот денес е интересен пред сè како историски пример за ограничувањата на долгорочните математички прогнози.

Доколку одреден тренд едноставно се продолжи во иднината без да се земе предвид дека условите можат радикално да се променат, резултатите можат да изгледаат спектакуларно – но да немаат врска со она што подоцна навистина ќе се случи.

Наместо планета со население што математички се приближува кон бесконечност, современите демографски проценки покажуваат дека човештвото се движи кон сосема поинаков предизвик.

Во многу земји веќе се зборува за стареење на населението, ниска стапка на раѓања и намалување на бројот на жители.

Така, 13 ноември 2026 година најверојатно ќе помине како уште еден обичен петок, но истовремено ќе остане интересен потсетник на една необична научна прогноза стара повеќе од половина век – и на тоа колку многу може да се промени светот кога долгорочните трендови ќе тргнат во сосема друга насока.