Усвоен вториот ребаланс на Буџетот: Помалку приходи и расходи, повеќе средства за здравство и социјална заштита

Собранието на Македонија го усвои вториот ребаланс на Буџетот за 2026 година, со кој се намалуваат планираните приходи и расходи за околу 5,3 милијарди денари, односно приближно 86 милиони евра. И покрај корекциите, буџетскиот дефицит останува непроменет на 46,3 милијарди денари. Владата уверува дека се обезбедени средства за редовна исплата на платите, пензиите и социјалните надоместоци, додека опозицијата предупредува на намалување на развојните инвестиции и високото ниво на задолжување.

Со 67 гласа „за“ и 15 „против“, пратениците на 10 ноември го изгласаа дополнетиот ребаланс на државниот буџет, со што по вторпат годинава се менува финансиската рамка за 2026 година.

Измените доаѓаат во период на неизвесност на меѓународните пазари, притисоци врз цените на енергенсите и потреба од приспособување на јавните финансии кон реалната наплата на приходите.

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска објасни дека ребалансот има цел да обезбеди стабилно извршување на Буџетот до крајот на годината и навремено исполнување на обврските кон граѓаните, институциите и стопанството.

Приходите се намалуваат на 374,2 милијарди денари

Според усвоениот ребаланс, вкупните буџетски приходи за 2026 година се проектирани на 374,2 милијарди денари.

Ова претставува намалување од околу 5,3 милијарди денари во однос на претходната проекција.

Истовремено, вкупните расходи се утврдени на 420,5 милијарди денари.

Разликата меѓу планираните приходи и расходи останува 46,3 милијарди денари, што претставува буџетски дефицит од приближно 4,1 процент од бруто-домашниот производ.

Со тоа Владата не го зголемува дефицитот во однос на претходниот ребаланс, но тој останува повисок од првично планираниот во Буџетот за 2026 година.

За споредба, при усвојувањето на првичниот Буџет, дефицитот беше предвиден на 39,2 милијарди денари, или 3,5 проценти од БДП.

Дополнителни 3,7 милијарди денари за социјални трансфери

Една од најзначајните промени е прераспределбата на средствата кон социјалната заштита.

Според образложението на Министерството за финансии, со ребалансот се обезбедуваат дополнителни 3,7 милијарди денари за социјални трансфери.

Од оваа сума, 1,4 милијарди денари се наменети за социјални надоместоци.

За Министерството за социјална политика, демографија и млади се предвидени дополнителни 1,8 милијарди денари, кои треба да обезбедат поддршка за ранливите категории граѓани, социјалната помош, народните кујни и социјалните услуги.

Посебно се издвоени и дополнителни 600 милиони денари за редовна исплата на надоместоците за породилно отсуство.

Целта на овие прераспределби, според надлежните, е да се обезбеди непречено финансирање на законски утврдените права и услуги до крајот на годината.

За здравството дополнителни 887 милиони денари

Покрај социјалните трансфери, со ребалансот се обезбедуваат и дополнителни 887 милиони денари за здравствена заштита.

Средствата се наменети за поддршка на здравствените услуги и за исполнување на финансиските обврски во секторот.

Во услови кога здравствениот систем се соочува со потреби од редовно финансирање, набавки и одржување на услугите, ваквата прераспределба има значење за неговото тековно функционирање.

Сепак, од објавеното образложение не произлегува дека целата дополнителна сума ќе биде наменета за нови медицински инвестиции или опрема.

За попрецизна оценка на ефектите ќе биде потребно да се следи распределбата и реализацијата на средствата по конкретни здравствени програми.

Капиталните инвестиции остануваат на 40,1 милијарда денари

Со новата финансиска рамка капиталните расходи се проектирани на 40,1 милијарда денари.

Оваа категорија ги опфаќа инвестициите во инфраструктура, енергетика, образование, животна средина и други развојни проекти.

Според Министерството за финансии, продолжува финансирањето на патната и железничката инфраструктура, комуналните проекти, енергетската ефикасност и локалните инвестиции преку општините.

Сепак, дел од опозициските пратеници предупредуваат дека во однос на претходните буџетски проекции се намалуваат средствата за капитални инвестиции.

Тие сметаат дека кратењето на развојните расходи може негативно да влијае врз изградбата на инфраструктурата и долгорочниот економски раст.

Практичните ефекти од ребалансот ќе зависат од тоа кои проекти ќе продолжат според предвидената динамика, а кои ќе бидат одложени или со намален обем на финансирање.

Владата: Нема проблем со ликвидноста на Буџетот

Министерката Димитриеска-Кочоска изјави дека потребата од дополнителниот ребаланс не произлегува од проблеми со ликвидноста на државната каса.

Според неа, важна причина за променетите приходи се мерките за намалување на данокот на додадена вредност и акцизите кај бензинот и дизелот.

Овие мерки, како што објасни, биле преземени за да се ограничи влијанието на високите цени на нафтата врз трошоците за живот и врз работењето на компаниите.

Намалените даночни стапки, меѓутоа, истовремено влијаат врз приходите што ги остварува државниот буџет.

Министерката нагласи дека и покрај промените, средствата за исплата на платите, пензиите, социјалните надоместоци и обврските кон стопанството се обезбедени.

Опозицијата предупредува на фискални ризици

За разлика од Владата, опозициските претставници оценија дека вториот ребаланс во текот на една година укажува на проблеми со планирањето на јавните финансии.

Во собраниската расправа беа изнесени забелешки за високото ниво на дефицитот, динамиката на задолжувањето и намалувањето на дел од развојните програми.

Пратеничката Јованка Тренчевска од СДСМ го критикуваше начинот на управување со Буџетот, додека пратеникот Игор Здравковски од ВМРО-ДПМНЕ ги бранеше измените како одговорен пристап за зачувување на економската стабилност.

Од опозицијата посочија и дека намалувањето на средствата за инвестиции би можело да ја ограничи можноста за понатамошен економски развој.

Владините претставници, пак, нагласија дека измените се приспособување на новите економски околности и дека со нив се гарантира финансирањето на основните државни обврски.

Што значи ребалансот за граѓаните и компаниите?

За граѓаните, најнепосредно значење има обезбедувањето средства за редовна исплата на пензиите, платите во јавниот сектор и социјалните надоместоци.

За деловниот сектор, пак, особено важно е државата навремено да ги исполнува своите финансиски обврски и да обезбеди континуитет на инфраструктурните проекти.

Буџетскиот ребаланс сам по себе не значи автоматско зголемување или намалување на индивидуалните пензии, плати или социјални права.

Тој претставува промена на финансиските средства што државата ги планира за одделни области.

Клучно ќе биде и дали проекциите за приходите ќе се остварат до крајот на годината, како и дали планираните расходи ќе бидат реализирани согласно новата финансиска рамка.

Предизвикот останува стабилноста на јавните финансии

Вториот ребаланс за 2026 година покажува дека државните финансии продолжуваат да се приспособуваат на економските околности и на потребите од дополнително финансирање на определени сектори.

Од една страна, се обезбедуваат дополнителни средства за социјална и здравствена заштита.

Од друга страна, остануваат прашањата поврзани со високото ниво на буџетски дефицит, реализацијата на капиталните проекти и долгорочната одржливост на јавните финансии.

Во последните месеци од 2026 година, најважен показател ќе биде реалното извршување на Буџетот и способноста на државата да ги исполни своите обврски без дополнителни непланирани финансиски притисоци.

Токму резултатите од буџетската реализација ќе покажат колку новиот ребаланс успеал да ги усогласи тековните потреби на граѓаните и стопанството со можностите на државната каса.