Адитивите во храната и цревниот микробиом: Што навистина знаеме за влијанието на преработените производи

Современата исхрана сè повеќе се потпира на индустриски преработени производи, а со тоа расте и интересот за тоа како различните адитиви можат да влијаат врз здравјето на цревата.

Во центарот на вниманието е цревниот микробиом – сложена заедница од огромен број микроорганизми кои живеат во дигестивниот систем и учествуваат во варењето, метаболизмот, имунолошките процеси и создавањето одредени соединенија важни за организмот.

Епидемиологот и нутриционист Мелиса Лејн од Deakin University ја споредува разновидноста на цревниот микробиом со богата шума: колку е екосистемот поразновиден, толку може да биде поотпорен на надворешни нарушувања.

Истражувањата покажуваат дека промените во составот и разновидноста на микробиомот се поврзуваат со различни здравствени состојби, меѓу кои воспалителни и метаболички заболувања, нарушувања на варењето, како и одредени промени во функционирањето на имунолошкиот систем.

Сепак, важно е да се направи разлика меѓу поврзаност и директна причинско-последична врска. Науката сè уште истражува кои промени во микробиомот се причина, а кои последица на одредено заболување.

Кои адитиви се најмногу истражувани?

Во научната литература особено внимание привлекуваат неколку групи состојки што често се користат во преработената храна.

Меѓу нив се:

• емулгаторите
• одредени вештачки засладувачи
• бои
• стабилизатори и згуснувачи

Емулгаторите, на пример, се додаваат за да овозможат мешање на состојки кои природно тешко се соединуваат, како вода и масти. Можат да се најдат во сладоледи, кремасти сосови, готови десерти и различни пекарски производи.

Одредени експериментални и човечки студии укажуваат дека некои емулгатори можат да влијаат врз составот на цревниот микробиом и врз слојот на слуз кој ја штити цревната површина.

Но резултатите не се исти за сите адитиви и не може да се заклучи дека секој емулгатор или секој производ што го содржи има штетно дејство.

Вештачките засладувачи исто така се под лупа

И некои некалорични или нискокалорични засладувачи се истражуваат поради можните ефекти врз цревните бактерии.

Одредени студии покажале промени во микробиомот кај дел од испитаниците, но реакциите можат да се разликуваат од човек до човек.

Затоа засега нема основа сите засладувачи да се стават во иста категорија или да се тврди дека секој од нив го „оштетува“ микробиомот.

Слично важи и за боите и стабилизаторите – станува збор за голем број различни супстанции со различни својства, а нивното влијание не може да се проценува како една единствена група.

Дали адитивите предизвикуваат IBS, IBD или рак?

Некои истражувања испитуваат можни врски меѓу одредени прехранбени адитиви, високо преработената храна и состојби како синдром на иритабилно црево, воспалителни болести на цревата и колоректален карцином.

Но тоа не значи дека е докажано дека адитивите сами по себе ги предизвикуваат овие заболувања.

Високо преработената храна често се разликува од минимално преработената и по други карактеристики – содржи помалку растителни влакна, може да има повеќе шеќер, сол и заситени масти и често има помала разновидност на растителни состојки.

Токму затоа е тешко да се одвои ефектот на еден конкретен адитив од целокупниот начин на исхрана.

Не секоја преработена храна е иста

Терминот „преработена храна“ опфаќа многу широк спектар производи.

Замрзнат зеленчук, јогурт, конзервиран грав и интегрален леб исто така се технички преработени, но нивниот нутритивен профил може значително да се разликува од оној на слатки грицки, засладени пијалаци и индустриски десерти.

Затоа самото присуство на преработка или подолга листа на состојки не е доволно за да се процени колку е некој производ здрав.

Многу поважно е да се гледа целиот нутритивен состав.

Што покажуваат истражувањата за високо преработената храна?

Во студии во кои се споредуваат различни модели на исхрана, повисокиот внес на високо преработени производи често се поврзува со помала разновидност на растителни состојки и со различен состав на цревниот микробиом.

Една од можните причини е тоа што ваквата исхрана обично содржи помалку растителни влакна и полифеноли.

Токму влакната се важна „храна“ за голем број корисни цревни бактерии.

Кога тие ги разградуваат, се создаваат кратковерижни масни киселини, како бутиратот, кои имаат важна улога во одржувањето на цревната бариера и нормалната функција на дебелото црево.

Полифенолите, кои природно се наоѓаат во овошјето, зеленчукот, чајот, какаото и други растителни намирници, исто така можат да влијаат врз составот на микробиомот.

Кои симптоми можат да се појават?

Кај луѓе со чувствителен дигестивен систем одредени намирници или состојки можат да бидат поврзани со симптоми како:

• надуеност
• гасови
• болка или непријатност во стомакот
• дијареја
• запек

Но овие симптоми се многу неспецифични и не значат автоматски дека причината се адитивите.

Слични тегоби можат да се појават и поради нетолеранција на лактоза, фруктоза, одредени ферментабилни јаглехидрати, целијачна болест, инфекции, синдром на иритабилно црево или други состојби.

Затоа не е препорачливо самостојно да се елиминираат голем број намирници без јасна причина.

Што практично може да се направи за микробиомот?

Најдобрата стратегија не е страв од секоја состојка на декларацијата, туку градење разновиден начин на исхрана.

Корисно е редовно да се внесуваат:

• различни видови зеленчук
• овошје
• мешунки
• интегрални житарки
• јаткасти плодови и семиња
• храна богата со растителни влакна

Ферментираните намирници, како јогурт, кефир и кисела зелка, исто така можат да бидат дел од разновидната исхрана, иако нивниот ефект не е ист кај секој човек.

Истовремено, има смисла да се ограничи честото консумирање производи богати со додаден шеќер, сол и заситени масти, особено ако тие заменуваат свежи или минимално преработени намирници.

Декларацијата е корисна, но не е доволно само да се брои бројот на состојки

Читањето на декларацијата може да помогне, но едноставното правило „колку пократка листа, толку поздрав производ“ не важи секогаш.

Еден производ може да има повеќе состојки, а сепак да биде нутритивно квалитетен, додека друг со само неколку состојки може да содржи многу шеќер, сол или заситени масти.

Затоа е поважно да се гледа целокупниот состав – количество влакна, шеќер, масти, протеини, сол и големината на порцијата.

Нема потреба од паника

Научните истражувања сè повеќе покажуваат дека цревниот микробиом реагира на начинот на исхрана, но засега нема докази дека секој адитив е штетен или дека е неопходно целосно да се избегнуваат сите преработени производи.

Поголемо значење има вкупниот образец на исхрана.

Ако најголемиот дел од оброците се состојат од разновидни, минимално преработени намирници богати со растителни влакна, повременото консумирање индустриски производ нема автоматски да го „уништи“ микробиомот.

Наједноставната препорака останува и најразумната: повеќе разновидна растителна храна, доволно влакна и помалку високо преработени производи.

Истражувањата за адитивите и микробиомот продолжуваат, а научниците сè уште се обидуваат да утврдат кои конкретни состојки, во кои количества и кај кои луѓе можат да имаат најголемо влијание врз здравјето на цревата.