Внимавајте при затемнувањето: Неколку секунди без заштита може сериозно да го оштетат видот

Затемнувањето на Сонцето на 12 август 2026 година привлече огромно внимание, но експертите предупредуваат дека набљудувањето на овој небесен феномен без соодветна заштита може да предизвика сериозно и во некои случаи трајно оштетување на видот.

Според НАСА, целосното затемнување на 12 август беше видливо во делови од Гренланд, Исланд, северна Русија, Шпанија и мал дел од Португалија, додека делумно затемнување можеше да се набљудува во голем дел од Европа, како и во делови од Северна Америка и Африка.

Најважното предупредување е едноставно – во Сонцето не треба да се гледа директно без специјализирана заштита за соларно набљудување.

Офталмологот Шантал Кузино-Кригер од американскиот Национален институт за очи предупредува дека директното гледање во Сонцето за време на затемнување може сериозно да ја оштети мрежницата и во најтешки случаи да предизвика трајно губење на видот.

Опасноста е поголема бидејќи оштетувањето може да настане без непосредна болка. Мрежницата нема рецептори за болка, па човек може да гледа во Сонцето, да не почувствува ништо во моментот, а проблемите со видот да се појават подоцна.

Симптомите можат да се појават подоцна

Една од најголемите заблуди е дека ако очите не заболат веднаш, нема оштетување.

По небезбедно гледање во Сонцето, промените во видот можат да станат забележливи дури по одредено време.

Најголемиот ризик при директно гледање во Сонцето е соларната ретинопатија – оштетување на светлочувствителното ткиво во задниот дел од окото.

Можни симптоми се:

• заматување на видот;
• темна или слепа точка во централното видно поле;
• зголемена чувствителност на светлина;
• нарушено препознавање на боите;
• искривување или замаглување на предметите што ги гледате.

Оштетувањето на мрежницата може да биде трајно, па доколку по директно гледање во Сонцето се појават вакви промени во видот, потребно е што побрзо да се побара офталмолошка проценка.

Фотокератитис – оштетување слично на „изгореница“ на окото

Прекумерната изложеност на ултравиолетово зрачење може да предизвика и фотокератитис, односно оштетување на површината на окото кое често се споредува со изгореница од сонце.

Може да се појават болка, црвенило, засилено солзење и чувство како во окото да има песок.

За разлика од соларната ретинопатија, ваквата состојба најчесто е привремена, но може да биде многу непријатна.

Во изворниот текст како уште еден можен проблем се посочува и макуларен едем, односно отекување во централниот дел на мрежницата задолжен за прецизниот централен вид. Тоа може да доведе до искривена слика и проблеми со разликувањето на боите и контрастот.

Обичните очила за сонце НЕ се доволни

Една од најопасните грешки е затемнувањето да се набљудува со обични очила за сонце.

Дури ни многу темни очила со УВ-заштита не се доволни за директно гледање во Сонцето.

НАСА предупредува дека за директно набљудување мора да се користат специјални очила за затемнување или рачни соларни набљудувачи што ги исполнуваат соодветните безбедносни стандарди, како ISO 12312-2.

„Иако очилата што го блокираат УВ-зрачењето се важни за здравјето на очите, дури ни многу темните очила за сонце не можат да ги заштитат очите од оштетување предизвикано од директно гледање во Сонцето“, предупредува Кузино-Кригер.

Не гледајте преку двоглед, телескоп или камера без соларен филтер

Уште поголема опасност претставува гледањето во Сонцето преку оптички уреди.

НАСА предупредува дека не треба да се гледа низ фотоапарат, двоглед или телескоп доколку на предниот дел од оптиката не е поставен соодветен специјализиран соларен филтер.

Концентрираните сончеви зраци можат да предизвикаат сериозно оштетување на окото, а обичните очила за затемнување не смеат да се користат како заштита додека се гледа низ вакви оптички уреди.

Затемнувањето може да се гледа и без директно гледање во Сонцето

Доколку немате соодветни очила, постојат начини затемнувањето да се следи индиректно.

Една од наједноставните можности е таканаречениот „pinhole“ проектор, со кој сликата на Сонцето се проектира на друга површина, па набљудувачот воопшто не гледа директно кон сончевиот диск.

Овој начин е особено практичен за деца, но и тие треба да бидат под надзор при набљудувањето.

Има само еден исклучок – целосната фаза

НАСА наведува дека специјалните очила можат да се отстранат единствено за време на кратката фаза на целосно затемнување, кога Месечината целосно го покрива светлиот диск на Сонцето и само ако набљудувачот се наоѓа во зоната на тоталитет.

Штом повторно се појави и најмал дел од Сонцето, заштитата веднаш мора повторно да се стави. Кај делумно затемнување нема безбеден период за директно гледање без соодветна заштита.

Фактот дека Месечината покрива голем дел од Сонцето не значи дека преостанатиот светол дел е безопасен.

Затоа основното правило останува исто: затемнувањето е спектакуларен природен феномен, но директното гледање во Сонцето без соодветна соларна заштита никогаш не вреди за ризикот по видот.