Научници го пресметале „крајот на светот“ за 13 ноември 2026 година: Што навистина значи застрашувачкиот датум?

Пред повеќе од половина век, тројца научници со математички модел се обиделе да утврдат каде би можел да го одведе човештвото неконтролираниот раст на населението. Нивната пресметка довела до драматичен датум – петок, 13 ноември 2026 година.

Според моделот, светската популација на тој датум би се приближила до бесконечност доколку продолжи да расте со темпото забележано во претходните два милениума. Сепак, не станува збор за вистинско предвидување дека светот ќе исчезне, туку за математичка екстраполација заснована на демографски трендови од средината на минатиот век.

Студија со драматичен наслов

Во 1960 година, Хајнц фон Ферстер, Патриша Мора и Лоренс Амиот го објавиле трудот „Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026“ во научното списание „Science“.

Нивната анализа покажала дека, ако историскиот тренд на забрзан раст продолжи без никаква промена, математичката крива би стигнала до точка во која бројот на луѓе теоретски се приближува до бесконечност.

Тоа е таканаречена математичка сингуларност – точка во која применетата формула престанува реално да го опишува светот. Со други зборови, резултатот не значи дека на Земјата буквално ќе има бесконечен број луѓе, туку дека моделот повеќе не може да функционира.

Зошто научниците биле загрижени?

Во времето кога била изработена анализата, светската популација навистина растела со исклучително брзо темпо.

На почетокот од 20 век на Земјата живееле околу 1,6 милијарди луѓе, додека до 1960 година бројот се приближил до три милијарди. Населението речиси двојно се зголемило за само шест децении, и покрај двете светски војни и другите големи кризи.

Авторите сметале дека технолошкиот напредок му овозможува на човештвото да произведува повеќе храна, да ја подобрува медицината и да одржува сè поголем број жители. Но тие предупредиле дека таквиот однос не може да продолжи бесконечно во средина со ограничени ресурси.

Нивната провокативна порака била дека идните генерации можеби нема да умрат од глад, туку ќе бидат „притиснати“ од пренаселеноста.

Дали на 13 ноември ќе настапи крајот на светот?

Не. Датумот не претставува современа научна прогноза за апокалипса.

Самите автори биле свесни дека пред достигнувањето на теоретската бесконечност мора да се случи нешто што ќе го промени трендот – намалување на наталитетот, промени во животниот стандард, ограничувања на ресурсите, војни, болести или други општествени и економски фактори.

Нивниот труд треба да се разбере како предупредување за опасностите од неконтролиран раст и како пример дека навидум разумни претпоставки можат да доведат до целосно нереален резултат кога се проектираат предалеку во иднината.

Денешните податоци покажуваат сосема поинаков тренд

Демографската реалност денес значително се разликува од онаа во 1960-тите. Стапката на раст на светското население се забавува, а во голем број држави бројот на жители веќе го достигнал својот максимум или почнал да се намалува.

Според последните долгорочни проекции на Обединетите нации, светската популација од околу 8,2 милијарди жители во 2024 година би требало да порасне на приближно 10,3 милијарди во средината на 2080-тите. Потоа се очекува постепено намалување, на околу 10,2 милијарди жители до крајот на векот.

ООН проценуваат дека постои околу 80 отсто веројатност светското население да го достигне својот врв во текот на овој век. Една од главните причини е намалувањето на наталитетот во многу земји.

Тоа значи дека основната претпоставка врз која била направена пресметката од 1960 година – непрекинат и забрзан раст – повеќе не одговара на современите податоци.

Колку долго Земјата навистина ќе остане погодна за сложен живот?

Поновите истражувања нудат сосема поинаква временска перспектива. Студија објавена во „Nature Geoscience“ проценува дека атмосферата на Земјата би можела да остане богата со кислород уште околу 1,08 милијарди години, со значителна маргина на неизвесност.

Поради постепеното зголемување на сончевото зрачење и промените во јаглеродниот циклус, во далечната иднина би можело да дојде до нагло намалување на кислородот, што би го отежнало опстанокот на животните и другите сложени организми.

Тоа, сепак, не значи дека научниците пресметале точна календарска година за „крајот на Земјата“. Станува збор за моделирана временска рамка од приближно една милијарда години, а не за конкретен датум.

Еден од авторите предупредувал и за вештачката интелигенција

Хајнц фон Ферстер, кој починал во 2002 година, во интервју од 1995 година зборувал и за вештачката интелигенција. Тој предупредувал дека е погрешно да се претпостави дека компјутерскиот систем „размислува“ на ист начин како човекот.

Според него, машините можат да решаваат проблеми, но би било опасно нивното функционирање автоматски да се поистоветува со човечкото размислување и одлучување.

Овие негови ставови не се директно поврзани со моделот за растот на населението, но денес повторно привлекуваат внимание поради брзиот развој на вештачката интелигенција.

Што навистина ни кажува пресметката?

Најважната порака од оваа приказна не е дека светот ќе заврши на 13 ноември 2026 година. Таа покажува колку резултатот од еден математички модел зависи од претпоставките внесени во него.

Научниците го продолжиле тогашниот демографски тренд во иднината и добиле апсурден краен резултат. Во меѓувреме се промениле наталитетот, животниот стандард, технологијата, здравството, образованието и однесувањето на населението.

Затоа, 13 ноември 2026 година останува историски пример за границите на математичкото моделирање, а не научно потврдена дата за крајот на човештвото.

Извор: Science, PubMed, Обединети нации – World Population Prospects 2024, Nature Geoscience