Научници предупредуваат: Чудна аномалија во Атлантикот може драматично да ја промени Европа

Додека глобалното затоплување продолжува да ги урива температурните рекорди ширум светот, научниците со години внимателно следат еден необичен феномен во северниот дел на Атлантскиот Океан кој се однесува сосема спротивно на глобалниот тренд.

Станува збор за огромна зона со постудена вода и воздух јужно од Гренланд, позната меѓу истражувачите како „студена дамка“ или „дупка на затоплувањето на Северен Атлантик“. Наместо да се загрева како остатокот од планетата, ова подрачје продолжува да се лади.

Нова меѓународна научна студија предупредува дека оваа појава не е само необична климатска аномалија, туку можен знак дека светот се приближува до една од најопасните климатски пресвртници на 21 век.

Што открија научниците?

Меѓународен тим истражувачи анализирал сателитски податоци, климатски записи и мерења на топлинската содржина на океанот, со податоци кои се протегаат сѐ до 1955 година.

Целта била да се открие зошто оваа област продолжува да се лади и покрај глобалното затоплување.

Досега постоеле две главни теории:

• Атлантските струи носат помалку топлина кон северниот дел на океанот;
• Океанот губи повеќе топлина преку својата површина.

По деталните анализи, научниците утврдиле дека првото објаснување е многу поверојатно.

Тоа значи дека проблемот не е што океанот губи повеќе топлина, туку дека добива сѐ помалку топла вода од јужните региони.

Алармантни знаци за слабеење на океанскиот „мотор“

Истражувачите сметаат дека студената зона е директно поврзана со слабеењето на Атлантската меридионална превртена циркулација (AMOC).

Овој огромен систем на океански струи функционира како гигантска транспортна лента која носи топла вода од тропските предели кон северниот Атлантик и Европа.

AMOC има клучна улога во регулирањето на климата на планетата, а особено во одржувањето на релативно благите европски зими.

Според резултатите од истражувањето, токму слабеењето на овој систем е најверојатната причина за појавата на студената дамка кај Гренланд.

Уште позагрижувачки е што научниците предупредуваат дека системот можеби се приближува до таканаречена „точка на пресврт“, по која би можел нагло да колабира.

Што би се случило ако AMOC запре?

Најголемиот страв кај климатолозите е можноста овој систем еден ден целосно да престане да функционира.

Според климатските модели, комбинацијата од глобалното затоплување и забрзаното топење на ледените маси внесува огромни количини слатка вода во океанот и ја нарушува природната рамнотежа што ги придвижува струите.

Доколку дојде до колапс на AMOC, последиците би можеле да бидат драматични:

• Значително постудени и посурови зими во Европа;
• Големи промени во глобалните временски шеми;
• Нарушување на земјоделството и производството на храна;
• Промени во морските екосистеми;
• Почести екстремни временски појави.

Некои климатски модели покажуваат дека ризикот од ваков пресврт би можел значително да се зголеми веќе во средината на овој век.

Научниците бараат итна реакција

Истражувачите нагласуваат дека иако сѐ уште постојат неизвесности околу тоа колку светот е блиску до критичната точка, предупредувачките сигнали стануваат сѐ погласни.

Дополнителен проблем е што директните мерења на AMOC постојат дури од 2004 година, што значи дека научниците располагаат со релативно краток период на набљудување.

Сепак, најновите анализи објавени во научното списание Geophysical Research Letters укажуваат дека слабеењето на овој систем претставува сериозен ризик за идната клима на Европа и светот.

„Овој ризик бара итно внимание од носителите на одлуки и креаторите на политики“, предупредуваат авторите на студијата.

Студената дамка во Атлантикот денес можеби изгледа како далечен научен феномен, но за многу климатолози таа е едно од најважните предупредувања за можните драматични промени што би можеле да ја променат Европа каква што ја познаваме.