Руски експеримент што требаше да ја претвори ноќта во ден повторно го привлече вниманието: Американска компанија сака да ја оживее идејата

Идејата звучи како научна фантастика, но пред повеќе од три децении Русија навистина се обиде да ја претвори ноќта во ден. Со помош на огромно вселенско огледало, научниците сакале да ја насочуваат сончевата светлина кон делови од Земјата кои во тој момент биле во темнина. Иако експериментот имал само делумен успех, покажал дека таков концепт е технички изводлив. Денес, повеќе од 30 години подоцна, американска приватна компанија се обидува повторно да ја реализира истата идеја.

Проектот „Знамја“ – визија на еден од најголемите советски инженери

Вселенското огледало го носело името „Знамја“, што на руски значи „знаме“. Идејата била дело на Владимир Сиромјатников, еден од најпознатите советски инженери во областа на воздухопловството и вселенската технологија.

Сиромјатников стекнал светска репутација уште во 1975 година, кога го проектирал системот за спојување на американската и советската вселенска летелица во историската мисија „Аполо–Сојуз“, симбол на соработка меѓу двете суперсили за време на Студената војна.

Од идеја до реален експеримент

Концептот за вселенско огледало постоел со децении, но во 1980-тите добил ново значење. Освен како потенцијално „соларно едро“ за погон на вселенски летала, советските власти увиделе можност со него да го продолжат дневното осветлување и да ја зголемат продуктивноста во оддалечените региони на земјата.

По распадот на Советскиот Сојуз, проектот не бил напуштен. Првиот прототип, „Знамја 1“, никогаш не полетал, туку служел за тестирања на Земјата.

„Знамја 2“ осветли дел од Европа

Вистинскиот пробив се случил со „Знамја 2“ – кружно огледало со пречник од 20 метри, изработено од пластика обложена со алуминиум. Иако било широко 20 метри, тежело помалку од четири килограми благодарение на исклучително тенкиот материјал.

Огледалото било прикачено на товарниот вселенски брод „Прогрес М-15“, кој на 27 октомври 1992 година бил лансиран од космодромот Бајконур во Казахстан за снабдување на вселенската станица „Мир“.

По завршувањето на мисијата, на 4 февруари 1993 година било активирано огледалото, кое во орбитата се отворило како цвет.

Според списанието *Discover Magazine*, експериментот бил успешен. Огледалото рефлектирало сончева светлина во сноп широк околу четири километри кон дел од Европа кој сè уште бил во темнина, приближно шест минути пред изгрејсонце.

Космонаутите од „Мир“ сведочеле дека виделе светлосен круг како се движи по површината на Земјата, а неколку набљудувачи на тлото успеале да го забележат краткиот блесок и покрај густата облачност.

Амбициозните планови никогаш не се реализираа

Охрабрени од резултатите, руските научници размислувале за создавање цела мрежа од уште поголеми вселенски огледала кои би осветлувале градилишта, шумски комплекси и оддалечени области во Сибир без електрична мрежа.

Но, продолжението не било успешно.

Во 1999 година бил лансиран моделот „Знамја 2.5“, но мисијата пропаднала кога огледалото се заплеткало со антената на леталото. Подоцна бил разгледуван и проектот „Знамја 3“, но никогаш не бил реализиран, по што целата програма постепено била напуштена.

Американска компанија ја оживува идејата

Иако рускиот проект останал дел од историјата, концептот повторно оживува.

Американската компанија **Reflect Orbital** планира да постави рефлектирачки сателити во Земјината орбита кои ќе ја насочуваат сончевата светлина кон делови од планетата што се во темнина.

Американската Федерална комисија за комуникации (FCC) неодамна го одобри планот за поставување на првиот ваков сателит.

Амбициите на компанијата се далеку поголеми – во иднина планира во орбитата да постави дури **50.000 сателити со огледала**, кои по потреба би ја рефлектирале сончевата светлина кон различни делови од Земјата.

Научниците предупредуваат на сериозни ризици

Сепак, ваквите планови предизвикаа загриженост кај научната заедница.

Астрономите предупредуваат дека огромен број рефлектирачки сателити би можеле сериозно да ги нарушат астрономските набљудувања и истражувањата на ноќното небо, дополнително зголемувајќи го проблемот со светлосното загадување и пренатрупаноста на орбитата.

Иако идејата за „ноќ претворена во ден“ и денес изгледа како научна фантастика, историјата покажува дека вакви експерименти веќе биле спроведени, а современата технологија повторно ја отвора можноста тие еден ден да станат реалност.