Ројтерс: Новите лидери на Србија се соочуваат со низа тешки предизвици

Протестното движење во Србија, предводено од студентите, оствари историска победа на парламентарните избори во неделата, ставајќи крај на долгогодишното владеење на Александар Вучиќ, пренесува британската новинска агенција Ројтерс, пренесе „Н1“.

Меѓутоа, пред нивните лидери, чии имиња сè уште не се објавени, стои долга листа проблеми, наведува агенцијата, издвојувајќи ги следните предизвици.

Косово

Студентската листа смета дека Косово, кое во 2008 година прогласи независност од Белград, и понатаму е составен дел од Србија. За време на кампањата, кандидатите на ова движење изјавија дека Косово е привремено окупирана територија која би можела повторно да се интегрира во Србија по мирен пат, преку дипломатија и дијалог.

Фокусот на нивното дејствување е спречување на иселувањето на српското население од северот на Косово, како и зајакнување на институциите што ги финансира Србија и кои функционираат во рамките на српскиот правен систем, како оние во здравството и образованието.

Тие се залагаат српските заедници во Косово да функционираат автономно, отфрлајќи ги претходните договори постигнати со владата во Приштина, предводена од етнички Албанци, вклучително и договорите за енергетиката, регистарските таблички на возилата и употребата на динарот.

Затегнати односи со Европската Унија

Со оглед на тоа што преговорите на Србија за пристапување кон Европската Унија во голема мера се во застој поради отсуството на неопходните реформи, Студентската листа во својата кампања свесно избегнуваше вакви надворешнополитички прашања што предизвикуваат длабоки поделби.

Истакнати кандидати, меѓу кои и поранешниот гувернер на централната банка, Дејан Шошкиќ, и кардиологот Илија Срдановиќ, изјавија дека владата најпрво мора да се насочи кон внатрешните реформи и да ги затвори сите преговарачки кластери со ЕУ, пред да побара од граѓаните конечно да се изјаснат за членството во Унијата.

Ставот на Студентската листа за Косово, исто така, е во спротивност со условите за членство во ЕУ, која од Белград бара нормализација на односите со Приштина.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, изјави дека Унијата е подготвена да ги поддржи реформите, вклучително и оние што се однесуваат на владеењето на правото и слободата на медиумите, како и заеднички да работи на унапредување на иднината на Србија во рамките на ЕУ.

Сложени односи со Русија и американските санкции против нафтената компанија НИС

Студентската листа ќе мора да најде начин да се справи со сложената мрежа енергетски и надворешнополитички прашања поврзани со Русија, традиционален сојузник на Србија.

Студентите изјавија дека немаат намера да ја усогласат својата политика со ЕУ и да воведат санкции против Москва поради нејзината војна во Украина.

Новата влада би зависела од изземањата од американските санкции за да може да продолжи со увозот на сурова нафта, додека се чека продажбата на рускиот удел во енергетската компанија НИС, која управува со единствената нафтена рафинерија во Србија, на унгарската компанија МОЛ.

Руски „Газпром“, исто така, е најголемиот снабдувач на Србија со гас, испорачувајќи околу 2,2 милијарди кубни метри годишно по цени пониски од пазарните.

Студентската листа наведува дека оваа енергетска зависност не претставува геополитичко определување, туку сериозна економска зависност.

Водечките кандидати на Студентската листа изјавија дека идната влада би го запрела целиот извоз на оружје од Србија во воени зони, вклучително и продажбата на западни посредници кои потоа го проследуваат оружјето во Украина.

Вучиќ изгради силни лични односи и со украинскиот претседател Володимир Зеленски и со рускиот претседател Владимир Путин.

Корупција

Програмата на Студентската листа за борба против корупцијата е насочена кон институционални реформи, како што се формирање независна полициска единица која би одговарала пред обвинителството, а не пред Министерството за внатрешни работи, како и отстранување од полициските редови на службениците поврзани со организираниот криминал или со насилното задушување на протестите.

Тие се залагаат за забрана на поставување партиски кадри во државните претпријатија, со воведување транспарентно вработување засновано на стручност и заслуги.

Финансиската одговорност и фискалниот надзор би подразбирале строг закон за потеклото на имотот, кој би ѝ овозможил на државата да го проверува, одзема и враќа во државниот буџет имотот што функционерите го стекнале на незаконски начин.

На функционерите што ќе бидат осудени би им било забрането да извршуваат јавни функции.

Програмата на Студентската листа предвидува и јавен надзор над сите големи државни инфраструктурни договори, како и основање независни надзорни тела за спречување злоупотреба на јавните средства.

Вучиќ, Српската напредна партија (СНС) и надлежните органи во повеќе наврати ги отфрлија обвинувањата за репресија и корупција.

Економија

Економијата на Србија е длабоко интегрирана и во европскиот пазар и во меѓународните инвестициски текови.

Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) предвидува економски раст на Србија од три проценти во 2026 година и четири проценти во 2027 година.

Инфлацијата во септември изнесувала 4,1 процент, што е речиси двојно повеќе во споредба со 2,2 проценти во август, додека централната банка од 2024 година ја одржува референтната каматна стапка на ниво од 5,75 проценти.

Економската платформа на Студентската листа има цел да го пренасочи моделот на економски раст на Србија од инфраструктурни проекти поддржани од државата и евтина работна сила кон сигурност на домашниот пазар и заштита на работничките права.

Во центарот на овој план е кампањата против монополите во малопродажбата, со цел намалување на цените на храната, заедно со даночна реформа со која би се зголемиле даночните обврски за побогатите граѓани, а би се намалиле за групите со пониски приходи.

Ова движење се обврза и на значително скратување на максимално дозволеното времетраење на привременото вработување.

Фискалната одржливост во голема мера би се потпирала на заштедите остварени преку сузбивање на корупцијата и на строг државен надзор.

Социјалните расходи би биле насочени кон запирање на иселувањето на младите преку иницијатива за обезбедување добри услови за домување на младите парови, наставниците и здравствените работници, заедно со обезбедување бесплатни учебници и поевтини лекови субвенционирани од државата.

Текстот Ројтерс: Новите лидери на Србија се соочуваат со низа тешки предизвици е превземен од МАКФАКС.